Jakub Ryszard Stempień

dr Jakub Ryszard Stempień – jest adiunktem w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Łódzkiego. Specjalizuje się w socjologii sportu, lecz jego zainteresowania naukowe obejmują też wybrane problemy socjologii zdrowia, choroby i medycyny. Zajmuje się społeczno-kulturowymi kontekstami oraz uwarunkowaniami aktywności fizycznej i zdrowego stylu życia. Jest autorem pionierskich w Polsce badań nad fenomenem popularności biegania rekreacyjnego, którym poświęcił ostatnich kilka lat swojej pracy naukowej. Jego niedawne studia dotyczą jednak również dysfunkcji społecznych w polu sportu wyczynowego i rekreacji ruchowej. Jest aktywnym członkiem Polskiego Towarzystwa Socjologicznego (przewodniczący Komisji Rewizyjnej PTS, vice-przewodniczący Oddziału Łódzkiego); należy też do The European Association for Sociology of Sport (EASS). Jest członkiem zespołu redakcyjnego kwartalnika „Folia Sociologica”.

Abstrakty wystąpień

Chroniczne choroby współczesnego społeczeństwa: ich etiologia, epidemiologia, obraz kliniczny i kazuistyka. Rzecz o trwałych dysfunkcjach społecznych

Referat będzie poświęcony trwałym dysfunkcjom społecznym, które metaforycznie można nazywać chronicznymi chorobami społeczeństwa. Zarówno potoczne, jak i akademickie obserwacje dostarczają wielu przykładów takich „chorób”, zajmujących różne podsystemy społeczne, jak choćby podsystem medyczny, podsystem kultury fizycznej (zwłaszcza sportu wyczynowego), podsystem edukacji lub podsystem pomocy społecznej. Katalog odnotowywanych niewydolności czy patologii będzie obejmować, zależnie od rozpatrywanego podsystemu, nepotyzm, korupcję, klientelizm, oszustwa, nadużywanie władzy lub systematyczne realizowanie działań pozornych (patrz: koncepcja Jana Lutyńskiego). Kwestie te są studiowane przez specjalistów zajmujących się poszczególnymi obszarami życia społecznego.

Przyjmuje się, że dysfunkcje to takie właściwości danego podsystemu społecznego, które utrudniają realizację jego funkcji lub niweczą już uzyskane rezultaty. Funkcjonaliści traktują na ogół dysfunkcje jako partykularne odstępstwo od reguły sprawności i zborności społeczeństwa jako całości. Dla tego odstępstwa podają stosowne wyjaśnienia i wskazują określony kontekst jego występowania. Identyfikowane są mechanizmy wypracowywania równowagi (vide: procesy integracyjne i kontrolne prowadzące do efektów kompensacyjnych w koncepcji Talcotta Parsonsa), których odpowiednikiem w ekonomii byłaby „niewidzialna ręka rynku”. Można jednak zasadnie twierdzić, że dysfunkcje nie są czymś, co czasem się przydarza w szczególnych okolicznościach, lecz raczej czymś, co nieodmiennie towarzyszy życiu współczesnego społeczeństwa.

Referat – mający charakter teoretyczny – będzie poświęcony refleksji nad tym, co wywołuje dysfunkcje społeczne (etiologia), czy są one powszechnikami dziejowymi (epidemiologia) i co sprawia, że system nie niweluje dysfunkcji nawet w długim okresie czasu (patologia układu odpornościowego). Istotna wydaje się również kontrowersja, czy występowanie trwałych dysfunkcji społecznych powinno skłaniać nas do odrzucenia strukturalno-funkcjonalnej tezy.